انبیاء و امامان معصوم برای طبابت رنج های فیزیکی بشر مبعوث نشده اند؟

معصوم همان طور که در حد اعلای سبک زندگی دینی طیران دارد، در مسائل بهداشت و سلامت و رفتارهای پیشگیری کننده نیز می تواند در صورت انتقال صحیح تاریخی منقولات و سیره به ما، در برخی بخش ها الگوی مناسبی باشد.

انبیاء و امامان معصوم برای طبابت رنج های فیزیکی بشر مبعوث نشده اند؟

حکیم نیوز: اجتهاد در شیعه بسیار توسعه پیدا کرده اما این توسعه اغلب در حوزه شریعت انجام گرفته و گویی عمدتا به این معرفت اختصاص پیدا کرده است. علمای تاریخ اسلام احادیث مجعول را گروه گروه به دور ریختند و به قول امام معصوم با رشادت ضرب بر جدار کردند.

گاهی یک روایت سال ها مورد عمل دیگران بوده؛ اما یک فقیه زبردست با سوار شدن بر مرکب اجتهاد و استنباط حدیث را ضرب بر جدار کرده و از آن اعراض می کند؛ این کار در فقه انجام شده و دیگر نیاز به گواهی گرفتن حضور فقیهان بزرگ برای اثبات آن نیست؛ اما چنین تأملی در سایر مسائل غیر شریعت مثل حوزه طب انجام نشده و امروز ما در آفاتش گرفتار شده ایم. من جمله روایات تاریخی، روایات تفسیری، روایات کلامی از قرون اولیه اشاعره و معتزله؛ علامه طباطبایی چه در درس و چه در تفسیر المیزان قاطعانه با کمال احترام و ادب برخی از آنها رو گاهی کنار می گذاشتند و قابل توجه نمی دانستند.

 آیه شریفه «وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ» گویای این مهم است که اخبار همه سبب حجت نیستند و به شدت نیازمند تحقیق و تأمل اهل استنباط خواهند بود.

لزوم سنجش دقیق داده های روایی و نقلی

در دنیای امروز معیار خبر تنها عادل و فاسق نیست؛ یکی از موارد قابل توجه درسیستم های حقوقی و خبری تضاد منافع یا conflict of interest است. یعنی اگر مخبری، در خبری صاحب نفعی است این احتمال وجود دارد که این خبر ضعیف است، درباره مسائل طبّی اغلب روایات به گفته اهل فن ساخته و پرداخته عطار و عطارنماها بوده است. گویا این صنف در این حوزه تضاد منافع بیشتری داشته اند. 

شبهه وارده به موضوع 

عده ای در این میان با اتکا بر اینکه رسالت اصلی انبیاء الهی پرداختن به مسائلی چون طب نبوده است؛ اصطلاح طب اسلامی را نوعی فروکاستن شأن رسالت وحیانی و الهی می دانند؛ شاید از یک منظر این نگاه قابل توجه باشد و نباید در اتکا به روایات و منقولات و تعمیم آن به مسائل طبی افراط کرد؛ اما باید گفت فارغ از رسالت کلان نبی و امام علیهم السلام، حیات طیبه انسان کامل دارای شئون تکامل یافته و سازنده ای برای بشر است. برای مثال رفتار خطرساز و اضرار خود خواسته و نا آگاهانه به نفس از سوی معصوم سر نمی زند. معصوم همان طور که در حد اعلای سبک زندگی دینی طیران دارد در مسائل بهداشت و سلامت و پیشگیری کننده نیز می تواند در صورت انتقال صحیح تاریخی منقولات و سیره به ما، در برخی بخش ها الگوی مناسبی باشد. این موضوع منافی رسالت اصلی آنان نیست؛ بلکه یک انسان حین انجام وظایف اساسی خود می تواند متعهد به افعال روزمره و آموزنده ای باشد که برای دیگران به مثابه یک الگو عمل کند. 

راهکار 

1. علمای ربانی و حوزویان لازم است به جای تمرکز تک بعدی بر فقه، سره از ناسره روایات در این حوزه را نیز به روشنی و با صراحت بیان کنند و مرجعی قابل اتکا به روایات و احادیث و تفاسیر صحیح از آن به دست جامعه برسد. حتی اگر نیاز است از یافته های علم حدید نیز -به عنوان رمزگشایی از معارف هستی برای بشر- نیز کمک بگیرند. 

2. رویکردی اعتدالی و منطقی در این حوزه باید در کشور جاری و ساری شود تا به جای ایجاد دو قطبی علم جدید و گنجینه های سنت دینی به دنبال مطالعه تطبیقی و مکمل در آن باشد. 

3. همان طور که افراط در سنت گرایی جفا به این حوزه است وجود نگاه های علم زده و دگماتیستی در علم جدید با این همه نقیضه های موجود و ابطال پذیری های پی در پی می تواند مخرب باشد. هر دو نحله در این حوزه می بایست میانه رو باشند. 

مصطفی آقامحمدلو