انسان جز آنچه می خورد نیست

اگرچه کیفیت مواد غذایی مورد استفاده انسان می تواند در همه ابعاد ذهنی، جسمانی و حتی روحانی اثرگذار باشد؛ اما طب و تغذیه اسلامی ژرفایی به مراتب عمیق تر از این به خوردن و آشامیدن دارد

انسان جز آنچه می خورد نیست

حکیم نیوز: اصالت دادن به محسوسات و ماده انگاری صرف در هستی شناسی از مؤلفه های مهم اندیشه غربی به شمار می رود. در چنین پارادایمی انسان نیز بیش از ماده قلمرویی ندارد. علاوه بر اینکه پزشکی جدید با ابتناء بر همین اصل، بشر را مطالعه می کند؛ دانش تغذیه نیز تا نزدیکی شکل گیری یک مکتب با شعار "انسان جز آنچه می خورد، نیست" پیش رفته است.

اگرچه کیفیت مواد غذایی مورد استفاده انسان می تواند در همه ابعاد ذهنی، جسمانی و حتی روحانی اثرگذار باشد؛ اما طب و تغذیه اسلامی ژرفایی به مراتب عمیق تر از این به خوردن و آشامیدن دارد و البته این رویکرد از تعریف عمیق تر و چند بُعدی نسبت به انسان ناشی می شود.

در تربیت بهداشتی و حوزه سلامت دین محور، کار از مرحله پاک بودن مالی که با آن آذوقه، خریداری شده آغاز می شود. طهارت ظاهر و باطن طبخ کننده غذا، چه زمانی خوردن و با چه کسی خوردن، به چه مقدار و چه هنگام نخوردن، برای استراحت دادن به ارگانیسم داخلی بدن و غیره، همه و همه به طور دقیق ذکر شده است.

در الگوی دینی خوردن و آشامیدن یک رفتار است که کیفیت آن از نیت پزنده و خورنده آغاز شده و با ذکر و یاد پس از آن خاتمه می یابد. حتی چگونگی حالت بدن در هنگام آشامیدن و قرار دادن اندام در حالت های مختلف صرف غذا نیز مورد توجه قرار گرفته است. خوردن و آشامیدن در برخی از مکان ها به دلیل وجود گازهای سمی و زیان آور و حتّی وجود تصاویر ناخوشایند نهی شده است.

علاوه بر این، در تمامی برنامه های معنوی و سلوکی شریعتی و طریقتی نیز کیفیت تغذیه و رژیم غذایی خاص ارائه شده است و کار تا جایی پیش می رود که میزان غذای انباشته شده در دستگاه گوارش فرد به متافیزیک متصل شده و در طیران قلبی و باطنی او اثرگذار دانسته شده؛ چنان که امام جعفر صادق (علیه السلام) در حدیث معروف عنوان بصری پس از آنکه اذعان می دارد، علم نوری است که به قلب می تابد؛ یکی از لوازم تابش این نور را تبدیل نکردن بدن به قبرستان حیوانات ذکر می کند. چنانکه می فرماید: «ای أبا عبدالله! علم به آموختن نیست. علم فقط نوری است که در دل کسی که خداوند تبارک و تعالی اراده هدایت او را نموده است، واقع می شود.» و سپس سه اصل مهم از اصول نه گانه برای سلوک سالک الی الله را به مسأله خوراک وی اختصاص می دهد:

  1. مبادا چیزی را بخوری که بدان اشتها نداری؛ چرا که در انسان ایجاد حماقت و نادانی می کند
  2. و چیزی مخور، مگر آن گاه که گرسنه باشی و چون خواستی چیزی بخوری، از حلال بخور و نام خدا را ببر و به خاطر آور حدیث رسول اکرم (صلّی الله علیه و آله) را که فرمود: هیچ وقت آدمی ظرفی را بدتر از شکمش پر نکرده است. بناءً علی هذا اگر به قدری گرسنه شد که ناچار از تناول غذا گردید؛
  3. پس به مقدار ثُلث شکم خود را برای طعامش بگذارد، و ثلث آن را برای آبش، و ثلث آن را برای نفَسش.