متخصص آسیب شناسی سلولی: جایگزین های خوراکی مناسب برای کلسیم موجود در شیر فراوانند

دکتر حسن اکبری: مصرف شیر با مقداری زعفران یا زردچوبه می تواند در اصلاح شیر برای مصرف مؤثر باشد ضمن اینکه این ماده به خودی خود منبع غنی کلسیم است

متخصص آسیب شناسی سلولی: جایگزین های خوراکی مناسب برای کلسیم موجود در شیر فراوانند

این روزها نشریات علمی دنیا درحال انتشار گزارش ها و بررسی های خود در زمینه تأثیر مصرف شیر بر سلامت انسان ها هستند، این موضوع در کشور ما نیز محل بحث و بررسی قرار گرفته است، دکتر حسن اکبری متخصص آسیب شناسی سلولی و مدرس طب سنتی در گفتگوی تفضیلی با حکیم نیوز به مصرف شیر و خوراکی های جایگزین که دارای کلسیم هستند پرداخت:

یکی از عناصر مهم در شیر کلسیم است، لطفا باتوجه به مطالعات و پژوهش های خود در اینباره برای خوانندگان حکیم نیوز بگویید؟

در بحث شیر مصرف کلسیم مطرح است اولین بحث این است که ماده­ ای مصرف کنیم که حاوی کلسیم باشد، کلسیم در بدن ما نقش اساسی دارد؛ به طور مثال ضربان قلب ما وابسته به یُون کلسیم  است همچنین انقباض عضلات اسکلتی ما به این عنصر  وابسته است، یعنی اگر یون کلسیم در بدن ما وجود نداشته باشد عملا زنده نمی مانیم یعنی تا یون کلسیم تا این اندازه مهم است، نکته بعدی این است که کلسیم نقش مؤثری در استحکام استخوان ها و دندان های انسان دارد؛ بنابراین یکی از نکات بارز مصرف شیر، بحث استحکام استخوان ها و جلوگیری از پوکی استخوان است.

آیا واقعا آنطور که در باور عمومی رایج شده است، شیر منبع اصلی کلسیم است؟

در واقع منابع دیگری جز شیر وجود دارد که حاوی کلسیم هستند، ذکر این نکته ضروری است که بعضی از افراد به صورت ژنتیکی دچار بیماری لاکتازیک شنزی، یعنی کمبود آنزیم حل کننده قند شیر هستند و اصلا این افراد نمی توانند شیر مصرف کنند، این افراد به محض استفاده از شیر دچار اسهال می شوند. نکته بعدی این است که افراد دارای تبع سرد هم نمی توانند شیر مصرف کنند؛ بنابراین باید برای این افراد به فکر جایگزینی جهت تأمین کلسیم بود.

منابع دیگر کلسیم چه موادی هستند؟

منابع دارای کلسیم که می توانند جایگزین مناسبی برای شیر باشند فراوان هستند، اما باید در اینجا به یک نکته اشاره کنم که در طب سنتی اصلاح کننده ها یا جبران کننده هایی وجود دارند که به آنها مصلح گفته می شوند و می توانند عوارض ناشی از سختی هضم لاکتوز را از میان ببرند. اما از مواد دارای کلسیم فراوان می توانیم به خرما و کنجد اشاره کنیم؛ بنابراین اگر کسی نمی تواند شیر مصرف کند، ارده کنجد جایگزین مناسبی برای آن است، همچنین حلوارده یا حلوای کنجد نیز از این جمله است.

نخود نیز از میزان فراوانی کلسیم برخوردار است، در قدیم مرسوم بود که کودکان نخودچی و کشمش به عنوان تنقلات مصرف می کردند، نخود منبع کلسیم و کشمش منبع غنی فسفر است، تعادل این دو عنصر با یکدیگر ترکیب خوبی برای جلوگیری از پوکی استخوان است، از منابع دیگر کلسیم استخوان است، در بدن همه موجودات استخوان منبع 99 درصد کلسیم بدن را تشکیل می دهد بنابراین اگر ما غذایی را مصرف کنیم که مملو از استخوان باشد می تواند منبع خوبی از کلسیم ما را تأمین کند شما وقتی غذایی مانند آبگوشت مصرف می کنید، گوشت با استخوان در این غذا استفاده می شود علاوه بر آن خود نیز در ترکیباتش وجود دارد و علاوه بر آن ترکیب متعادلی از مایعات نیز در درون آن است بنابراین این غذای حکیمانه می تواند کلسیم مناسبی را به بدن برساند. یکی دیگر از غذاهای سرشار از کلسیم که در فضای مجازی چند وقتی چالش ایجاد کرد آب قلم و کله پاچه بود، این دو غذای ارزان قیمت حاوی کلسیم­اند، خانواده ای با وضعیت مالی نامناسب می تواند با هزینه اندکی مقداری آب کله پاچه تهیه کند و کلسیم مورد نیاز بدن از این طریق تأمین شود وقتی این بحث توسط بنده مطرح شد برخی از افراد موضع گیری ناآگاهانه و بدون مطالعه ای کردند که بعدها به اشتباه خودشان پی بردند و دریافتند منشأ اظهارنظرشان غیرعلمی بوده و با یک بررسی ساده می توانستند به این نکته در مقالات علمی برسند، بنابراین شیر فقط و فقط منبع کلسیم نیست.

از منابع دیگر کلسیم به چه مواردی می توان اشاره کرد؟

انجیر و مخصوصا انجیر خشک از منابع دیگر است، در قدیم مرسوم بود که بیشتر در زمستان ها انجیر خشک مصرف می کردند خوشبختانه در حال حاضر در همه فصول انجیر خشک قابل تهیه کردن است هرچند قیمت بالایی دارد ولی منبع خوبی برای تأمین کلسیم بدن به حساب می آید، گندم و جو هم منبع دیگر کلسیم هستند که از طریق سوپ این دو غله می توانند به بدن منتقل شوند، شلغم یک منبع ارزان کلسیم و منزیم است. خشکبار و آجیل مثل پسته، بادام، فندق و گردو و همچنین مغز تخمه آفتابگردان نیز کلسیم خوبی دارند.

باتوجه به اینکه عده ای همچنان اعتقاد راسخ به مصرف شیر برای تأمین کلسیم دارند، توصیه شما برای تسهیل در مصرف این ماده بدون کمترین آلرژی چه توصیه ای دارید؟

مصرف شیر با مقداری زعفران یا زردچوبه می تواند در اصلاح شیر برای مصرف مؤثر باشد ضمن اینکه این ماده به خودی خود منبع غنی کلسیم است و استفاده از آن در شیر به غنای کلسیم آن کمک می کند، از دیگر مصلحات شیر می توان به خرما اشاره کرد.

در برخی از مقالات علمی به موضوع مصرف شیر خام و کاهش ضریب حساسیت آن اشاره شده است این موضوع تا چه اندازه صحت دارد؟

لاکتوز به طور طبیعی در داخل شیر است مگر اینکه لاکتوز را با روش هایی از شیر حذف کنند تا جایی که بنده اطلاع دارم شیر به چند روش پاستوریزه می شود و شما نمی توانید به دلیل وجود میکروب تب مالت، شیر را نجوشیده مصرف کنید، پنیر تازه هم خطر آلودگی مالت یا بروسلا را دارد؛ بنابراین مصرف شیر خام اصلا از لحاظ بهداشتی درست نیست. شاید یکی از دلایل تأکید این مقاله ها در سوالی که پرسیدید این باشد که در بعضی از روش های پاستوریزه کردن شیر، پروتئین ها تخریب می شود.

به عنوان سؤال پایانی برخی معتقدند خوراکی هایی مثل شیر سویا یا شیر بادام نیز جایگزین مناسبی برای شیر به حساب می آید، نظر شما در این رابطه چیست؟

به هرحال اگر قرار است ما شیر بخوریم حتما باید با مصلحش بخوریم و یا شیر سالم بدون نگهدارنده مصرف کنیم، برای استفاده از شیر باید از طب سنتی کمک بگیریم، شیر با عسل، زعفران، زنجبیل، زعفران، دارچین، کاکائو و... اگر درست و بدون نگهدارنده به شیر اضافه شوند اصلاح شیر اتفاق میافتد، مواردی مثل شیر بادام بسیار گران است و برای خانواده های کم برخوردار و کم درآمد قابل استفاده نیست؛ بنابراین ما ناگزیریم از موادی استفاده کنیم که هم تأمین کننده کلسیم خانواده ها باشد و هم از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد، استفاده از آب کله پاچه یکی از این جایگزین هاست که مقرون به صرفه است و هم منبع غنی کلسیم است. آب کله پاچه به جز کلسیم دو ویتامین دارد که در مقالات علمی به آن اشاره شده است یکی از این ویتامین ها کیوتن است که آنتی اکسیدان و ضد سرطان است و عنصر دیگر ویتامین ب12 است که اهمیت آن در تقویت سیستم عصبی بدن اثبات شده است و یک خانواده با سطح درآمد پایین می تواند با مصرف مقدار مشخصی از آب کله پاچه که ارزان قیمت است علاوه بر کلسیم این دو عنصر را نیز تأمین کند.

نفیسه زارعی