گذری بر یک عزاداری زنانه

مهرمان حلال امام 

نوغان محله ای در مشهد است که به قدوم امام هشتم روشن شده است و  از همان روزی که امام رضا(ع) پای به روستای نوغان نهاد، این روستا در تاریخ شیعیان ماندگار شد. بیش از هزار سال پیش، در روزی که انسانیت به راستی عزادار شهادت هشتمین خورشید تشیع بود، شیرزنان نوغان طرحی بی‌بدیل را رقم زدند.

مهرمان حلال امام 

حکیم نیوز:  تاریخ گواهی می‌دهد که بانوان محله نوغان اولین گروهی بودند که با نشان دادن جرأت و شجاعت بر گرد پیکر مطهر امام رضا(ع) جمع شده و به عزاداری پرداختند و البته به آسانی این اتفاق نیفتاد؛ چرا که در حکومت سراسر ظلم مأمون عباسی این شیرزنان با بخشیدن مهریه خود به همسران‌شان، اجازه عزاداری برای مولای‌شان را کسب کردند.
زنان نوغان، سیاه‌پوشانی که از سر ارادت به حضرت دوست بر سروسینه‌زنان از خانه‌ها بیرون آمده و در حالی که گل و خاک بر سر می‌ریختند، با مولای خود وداعی تاریخی را رقم زدند.

بانیان این حرکت به عزاداری در روزهای شهادت بسنده نکردند بلکه هر ساله و در سالگرد این ایام باز هم زنان نوغان بودند که در دهه آخر صفر به استقبال از زائرین رضوی در جوار آن مضجع شریف می‌پرداختند و محوریت نذورات نوغانی‌ها به این ایام اختصاص یافت. نوغان از آن‌جا به بلاد دیگر سروری یافت که مادران این روستا فرزندان خود را به نام‌هایی چون رضا،غلامرضا، علی‌رضا و محمدرضا آراستند. حتی امروز که مشهدالرضا به شهری گسترده و پهناور تبدیل شده است، نوغان و شیر زنانش با افتخار بر اوج تاریخ ایستاده است.

در دورانی پهلوی اول که عزداری ممنوع بود باز هم زنان نوغانی پنهانی مراسم عزای سیدالشهدا در ماه محرم و روزهای عزادراری آخر ماه صفر را اقامه می کردند و نمی گذاشتند پرچم عزا بر روی زمین بماند. 

در محله نوغان و محله‌های منتهی به حرم رضوی(ع) مراسم عزاداری تا زمان رضاخان پررونق ادامه یافت

در همین رابطه حجت الاسلام جواد سرمدی روحانی مطرح نوغانی با اشاره به جایگاه زنان نوغان در تاریخ و اقامه عزای آخر صفر اظهار کرد: در منابع ذکر شده که زنان نوغانی در هه آخر ماه صفر، نقش پررنگی در اقامه عزای اهل بیت در مشهد داشته اند و با پر رنگ نگه داشتن مراسم روضه‌خوانی و راه‌اندازی اولین دسته‌های سینه‌زنی با وجود خفقان حاکم  دین خود را به شریعت ادا کرده اند.

سرمدی ادامه داد: از دوره صفوی که اوج قدرت مذهب شیعه در ایران است، در محله نوغان و محله‌های منتهی به حرم رضوی(ع) مراسم عزاداری تا زمان رضاخان پررونق ادامه یافت؛ اما در دوره پهلوی اول برگزاری مراسم عزاداری به صورت علنی متاسفانه متوقف شد. اما بعد از انقلاب اسلامی دوستداران اهل بیت(ع) با زنده نگه داشتن سنن حسنه عزاداری هم به اجتماع خدمت کردند و هم به نوعی در مسیر عاقبت به خیری و خودسازی با سرعت بیشتر حرکت کردند.

عباس سرافرازی، دانشیار تاریخ، گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد هم در خصوص سوگواره زنان نوغان مشهدی می گوید: بانوان محله نوغان اولین گروه هایی بودند که با نشان دادن جرأت و شجاعت بر پیکر مطهر امام رضا(ع) جمع شده و به عزاداری پرداختند.

سرافرازی به برخی منابع تاریخی در این خصوص اشاره کرد و ادامه داد:  ‌زنان نوغانی حتی در صدد برآمدند برای امام رضا(ع) مقبره‌ای احداث کرده و به ارائه پذیرایی از زائران حضرتش که مصادف با روز شهادت ایشان از سایر استانها به توس قدیم (مشهد کنونی) سفر می‌کردند، بپردازند.

وی به موضوع نذورات این بانوان هم پرداخته و ابراز کرد: آن طور که در تاریخ عنوان شده،‌ بانوان محله نوغان، نذوراتی را هر ساله به حضرت رضا(ع) اختصاص داده و به این وسیله از زائران و عزاداران رضوی استقبال و پذیرایی پرشوری به عمل می‌آورند.
امسال اما با وجود شرایط کرونایی زنان نوغانی نیز هر خانه را یک تکیه کرده اند و هر خانه در این محله یک ماتمکده شده است.