پرونده ویژه:

این فرش هزار نقش در تمدن چند هزارساله ایرانی

ایران زمین از دیرباز تا به امروز به دلیل داشتن ممتازترین فرهنگ و هنرِ فرش دنیا به خود می بالد. زیبایی سحرانگیز رنگ و نقش فرش های این مرز و بوم به گونه ای است که می توان گفت والاترین جایگاه را در میان هنرهای مردمی داراست.

این فرش هزار نقش در تمدن چند هزارساله ایرانی

 حکیم نیوز: ایران زمین از دیرباز تا به امروز به دلیل داشتن ممتازترین فرهنگ و هنرِ فرش دنیا به خود می بالد. زیبایی سحرانگیز رنگ و نقش فرش های این مرز و بوم به گونه ای است که می توان گفت والاترین جایگاه را در میان هنرهای مردمی داراست. هنر بافت و رنگ کردن فرش ها در بین ایرانیان یک هنر موروثی است و همواره تجلی‌گر بخشی از فرهنگ و هنر ساکنان روستاها، شهرها و مردمان عشایر و قبایل آن محسوب می‌گردد. پراکندگی جغرافیایی این هنر در گذشته و حال قابل توجه و تأمل است. فرش ها معمولا به نام محلی که در آن بافته می شوند و یا به نام قومی که آن را میبافند نامگذاری می شود. در هر یک از مناطق با شیوه و روش خاص خود و با تکیه بر ویژگی‌های کاربردی فرش‌ها سعی در خلق زیبایی دارند. این وجاهت جز به رنگ و نقش میسر نشده است. رنگ و نقش در هر یک از مناطق و در میان قبایل ویژگی بومی و خاص خویش را یافته که در کنار ویژگی‌های فنی خاص هر منطقه، امکان شناخت و تمیز فرش‌ها را از یکدیگر به وجود می‌آورد. تنوع طرح و نقش فرش‌های ایرانی به حدی است که بسیار از صاحب نظران آن را قوی‌ترین و محکم‌ترین عامل اعتبار هنری این آثار می‌شمارند. به طوری که بسیاری از غربی ها، فرش های شرقی را همان فرش ایرانی می پندارند که این اشتباه با توجه به تنوع فراوان و تاثیراتی که تولید فرش ایرانی در سراسر دنیا داشته است قابل درک است.

نات لارسون، نویسنده سوئدی، در کتاب خود در رابطه با فرش های شرقی می گوید: ایرانیان به دقت، هنر و فرهنگ فرش خود را حفظ می کنند، هنر بافندگی آنها بسیار برجسته و ممتاز است و برترین نمونه در جهان محسوب می شود.

طرح و نقش های فرش ایرانی

فرش های ایرانی دارای طرح و رنگ های زیبایی هستند و بافت های متفاوتی دارند که این امر باعث شده است فرش ایرانی شهرت جهانی پیدا کند. برخی از این طرح ها مانند لچک و ترنج معرفیت جهانی دارند. طرح لچک و ترنج، طرحی عمومی، معروف، زیبا و بسیار رایج در فرش ایرانی است که از مکتب شاه عباسی به این سو در فرشبافی مناطق مختلف کشورمان کاربردهای زیادی داشته است. همچنین طرح هایی مانند شاه عباسی، گل فرنگ، طرح خشتی، افشان، ترکمن،شکارگاه، درختی، محراب، محراب، ماهی و هندسی و بسیاری دیگر نیز رونق دارند.

شهرهایی که در فرش بافی شهرت جهانی دارند

1- فرش تبریز

فرش تبریز از بهترین فرش های ایران می باشد و از سوی شورای جهانی صنایع دستی به عنوان شهر جهانی بافت فرش انتخاب شده است. فرش تبریز دارای تنوع و رنگهای زیبا و متفاوتی است و اکثرا دارای رج شمارهای بالا و ریز بافت هستند. از معروف ترین طرح های فرش تبریز میتوان به طرح هزاره هریس، ماهی و سالاری اشاره کرد.

2- فرش کاشان

قدیمی ترین و فاخرترین فرش های دستباف ایرانی قالی های کاشان است قدمت قالی بافی در کاشان به دوران صفویه بر می گردد. فرش های دستباف کاشان بافت ریز و بسیار طریفی دارند. چله کشی آنها اغلب از پنبه است و به دلیل استفاده از الیاف طبیعی کیفیت بسیار خوبی دارند.

3- فرش ترکمن

فرش های ترکمن معمولا درشت بافت هستند نسبت به فرش های دیگر از ظرافت بالایی برخوردار نیستند. نقشه های ترکمنی اصیل همه از تکرار یک یا چند نقش قدیمی شکل می گیرند. طرح گل و طرح های هندسی از طرح های معروف فرش ترکمن هستند.

3- فرش قم

 فرش های قم به کیفیت بالای کار بافندگان آن و  جنس الیاف آن که از ابریشم و یا پشم است، شناخته می شوند. آنها اغلب با تراکم گره بالا تولید می شوند و دارای طرح های متنوعی هستند که آن را از مناطق مختلف ایران وام گرفته اند. همچنین بافت فرش هایی تماما از ابریشم در این شهر متداوال است که به ابریشم قم معروف است.

طرح هایی از باغچه، طرح های مدالی و همچنین اشکال و نقوشی از حیوانات و گیاهان غالبا در فرش های قم دیده می شود. 

4- فرش کرمان

 کرمان از دیرباز از مراکز مهم قالب بافی بوده است و تاریخ فرشبافی آن به قرن ها پیش و قبل از دوران صفویه بر میگردد. همچنین از فرش های کرمان به عنوان بهترین فرش های ایرانی یاد می شود.

طرح های رایج فرش کرمان معمولا از گل و برگ درخت می باشد، فرش های کرمان جزء شادترین فرشهای ایران به شمار می آید و اکثرا از رنگهای طبیعی برای رنگرزی آنها استفاده می کنند.

 کارگاه های قالی بافی در اقصی نقاط ایران و فراتر از شهرهای عنوان شده درحال فعالیتند، قالیبافی در سال های گذشته تحت تأثیر عناصر گوناگون دچار دگردیسی و تحول شده است با این حال همچنان ایران به عنوان مهد فرش در جهان شناخته می شود.

ادامه دارد

محمدحسین زارعی