برنامه‌ریزی برای یک دهه ارتقاء فناوری و فرآوری بذر گیاهان داروئی

حمایت از تولید گیاهان دارویی و طب سنتی موضوعی است که در 5 سند بالادستی مورد توجه قرار گرفته، تا از این رهگذر طب اصیل منسوب به ایرانیان احیا شود.

برنامه‌ریزی برای یک دهه ارتقاء فناوری و فرآوری بذر گیاهان داروئی

خبرگزاری حکیم نیوز: طب سنتی و مقوله گیاهان داروی سالهاست که از سوی مردم و مسئولان همواره کانون توجه بوده است. از همین رو طی سالیان گذشته برای ساماندهی و مدیریت آن برنامه ریزی ها و تصمیم گیری های کلانی صورت گرفته که یکی از این موارد تدوین و تصویب اسنادی است که در زمره اسناد بالادستی گنجانیده می شود. برنامه 10 ساله فناوری و فرآوری بذر و اندام رویشی گیاهان داروئی نیز یکی از مواردی است که از سوی موسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال مورد توجه بوده است.

بذر و نهال دارای نقشی اساسی و غیرقابل انکار در کشاورزی است و در واقع  می توان آن را مهمترین نهاده تولید و نقطه آغاز فعالیت کشاورزی بشر قلمداد کرد. یکی از زمینه های بکر و مستعد در عرصه کشاورزی ایران نیز استفاده از ظرفیت عظیم گیاهان داروئی کشور است که به دلایل مختلفی تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است. بنا به اظهارات فعالان حوزه گیاهان دارویی تاکنون از تعداد حدود 8000 گونه گیاهی در کشور بیش از 2500 گونه در تقسیم بندی گیاهان داروئی قرار گرفته اند، اما فعالیت‌های تحقیقاتی و اجرایی صورت گرفته طی یک دهه اخیر درصد ناچیزی از نیاز موجود در این زمینه را پاسخگو بوده است.

در حمایت از حوزه گیاهان دارویی و طب سنتی تاکنون 5 سند بالادستی تعریف شده که در این میان می توان به سند ملی گیاهان دارویی و طب سنتی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی، سیاستهای کلی «سلامت»، ابلاغيه رهبر معظم انقلاب اسلامی، احکام مرتبط در برنامه ششم توسعه، سند نقشه جامع علمی کشور و برنامه راهبردی بذر و نهال اشاره کرد.

برنامه 10 ساله فناوری و فرآوری بذر و اندام رویشی گیاهان داروئی یکی از 5 سندی است که در نظر دارد با توجه به اهمیت بذر و نهال در کشاورزی بعنوان مهمترین نهاده تولید و نقطه آغاز فعالیت کشاورزی طی یک دهه فناوری و فراوری بذر گیاهان دارویی مورد بررسی قرار گیرد.  

گفته می شود در حوزه گیاهان داروئی به دلیل ابهامات علمی دستیابی به بذر و اندام رویشی مناسب و واجد اصالت و سلامت از همین رو تهیه و اجرای طرح ها و پروژه های تحقیقاتی بویژه در زمینه فناوری و فرآوری بذر گیاهان داروئی ضرورتی اجتناب ناپذیر است.

بنابراین  تعیین شاخص های مناسب برای اعمال کنترل و نظارت کارشناسی در فرآیند تولید بذر و نهال گیاهان دارویی، ارزیابی و انطباق اقدامات اجرایی در فرآیند مذکور با شاخص های یادشده ، تدوین استانداردهای موردنیاز در زمینه گیاهان دارویی ضروری است .بنابراین در گام نخست از میان دایره وسیع گیاهان دارویی 24 گونه بعنوان گیاهان دارویی اولویت دار مورد توجه قرار گرفت که عبارتند از گل محمدی،  کدو کاغذی، انواع آویشن، بابونه، انواع مرزه، نعناع، انواع زیره، گشنیز، ترخون فرانسوی، گل راعی، سنبل الطیب، رزماری، سرخارگل، زوفا، ماریتیغال، بادرنجبوبه، گل ساعتی، مرزنجوش، زعفران، مریم گلی، آلوئه ورا، رازیانه، گل همیشه بهار، چای ترش.

در ادامه ثبت ذخایر ژنتیکی گیاهی و ارقام بومی و محلی گیاهان دارویی، تهیه استانداردهای مزرعه و بذر، نهال و نهالستان گیاهان داروئی و تهیه پروتکل ها و دستورالعمل های کنترل و گواهی بذر و نهال گیاهان داروئی بعنوان محور اصلی فعالیت ها در دستور کار قرار گرفت.

آنچه در ثبت ذخایر ژنتیکی مورد توجه است جمع آوری توده های بومی و محلی گیاه، کاشت و تهیه شناسنامه مورفولوژیک و یا به عبارتی انجام آزمون های تمایز، پایداری و یکنواختی به مدت حداقل دو سال است. بنابراین با فرض انجام برنامه ریزی جهت انجام آزمون ها در مورد 4 گونه گیاهی در سال می توان سالانه 2 گونه گیاهی و طی 10 سال 20 گونه گیاهی را به ثبت رساند. برآورد هزینه جهت شناسایی و ثبت هر گونه ( توده ) با توجه به عوامل موثر در این زمینه در جدول مربوطه ذکر شده است .در ادامه با تهیه استانداردها در مواردی که اطلاعات موجود در منابع علمی پاسخگوی تعیین شاخص های استاندارد نیست باید طرح های تحقیقاتی تهیه و نسبت به بررسی موضوع اقدام کرد. با فرض تدوین استاندارد دو گونه گیاه داروئی در سال، طی 10 سال می توان استاندارد بذر و یا اندام رویشی 20 گونه گیاه داروئی را تدوین نمود.

در پایان با کنترل و گواهی بذر گیاهان داروئی که پروتکل ها و دستورالعمل ها جهت اعمال استانداردها در مراحل مختلف است می توان به مجموع این اهداف و برنامه ریزی ها دست یافت.