صادرات فرش ایرانی، تاریخچه ای به درازای جاده ابریشم

صادرات فرش برای ایرانیان سابقه ای به درازای عمر جاده ابریشم دارد که از دوران هخامنشیان تا به امروز صورت گرفته است.

صادرات فرش ایرانی، تاریخچه ای به درازای جاده ابریشم

حکیم نیوز: صادرات فرش برای ایرانیان سابقه ای به درازای عمر جاده ابریشم دارد. صادرات فرش از دوران هخامنشیان تا به امروز صورت گرفته است. اما زمان دقیق صادرات این کالای گران مایه به سایر نقاط جهان، به دوران قاجاریه و سلطنت ناصرالیدن شاه باز می گردد. در این زمان شرکت هایی مانند زیگلر و عطیه بورس به نمایندگی از کشورهای انگلیس، امریکا، سوییس و یونان اقدام به سفارش بافت فرش ایرانی می داند و به این ترتیب صادرات فرش به عنوان کالایی ایرانی در تاریخ رسمیت یافت و تا امروز زنده و پابرجاست. در دوران پهلوی در راستای صادرات فرش دستباف ایران به اقصی نقاط جهان، شرکت سهامی فرش ایران تاسیس شد که به وسیله این شرکت اقداماتی چون منع صدور فرش های نامرغوب، ثبت نقشه های فرش، تاسیس نمایندگی های دائمی در کشورهای اروپایی و آمریکا برای نظام مندتر شدن میزان صادرات این کالا صورت گرفت. اما در سال های منتهی به انقلاب اسلامی با افزایش چشمگیر درآمد نفتی کشور شاهد کاهش میزان صادرات فرش بوده و این روند در سال های بعد از انقلاب اسلامی و تا پایان جنگ تحمیلی نیز ادامه می باید.

در سال 1367 همزمان با تدوین سند چشم انداز بیست ساله ایران و آغاز اجرای برنامه اول توسعه فعالیت هایی نیز در خصوص توسعه صادرات فرش صورت گرفت که تنها برنامه نخست محقق و میزان صادرات دارای رشد مثبت شد. اما متاسفانه در دوره های بعد به دلایل مختلف مانند ضعف مدیریت و سیاستگذاری، عملکرد نامناسب سازمان های دولتی متولی فرش در اجرای وظایف و مسئولیت ها، اثربخشی پایین سازمان های غیردولتی، افزایش تعداد رقبا، تحریم ها، عدم تبلیغ و بازاریابی بهینه و... میزان تولید و صادرات فرش دستباف به میزان چشمگیری کاهش یافت و باعث شد که جایگاه ایران در میان صادرکنندگان فرش در جهان تنزل یابد.

جایگاه فرهنگی فرش دستباف ایران

فرش دستباف یکی از معدود كالاهایی است كه می توان مدعی شد ذكر نام آن در جهان با نام ایران و ایرانی عجین شده است. این هنر ارزشمند سهم بسزایی در شکوفایی و رشد هنر و تمدن ایران دارد و از دیرباز تا به امروز یکی از بهترین راه ها و ابزارهای انتقال فرهنگ اصیل ایران به دیگر جوامع بوده است.
این صنعت در ایران سابقه ای قریب به سه هزار سال دارد که به خاطر تجربه و سابقه بالا و دارا بودن پشتوانه عظیم طرح و نقشه همراه با تنوع منطقه ای تبدیل به یکی از برجسته ترین صنایع ایرانی در جهان شده است.

جایگاه اجتماعی فرش دستباف ایران

فرش دستباف از نظر اجتماعی و شاخص های مربوط به آن از قدیم ایام بسیار با اهمیت بوده است. برخی از این شاخص ها عبارتند از: اشتغال، تثبیت جمعیت روستایی و.....
1- اشتغال
یکی از راه هایی اشتغال زایی در کشور همین صنعت فرش بافی است که از دیرباز تا کنون موجب اشتغال عده زیادی از جمعیت شهری، روستایی و عشایر ایران شده است. این افراد یا به صورت تمام وقت یا پاره وقت و یا در قالب فعالیت های فصلی به این فعالیت می پردازند.
مشاغلی که به وسیله این صنعت ایجاد می شود به دو گروه عمده تقسیم میشوند که عبارتند از:

1-1- شاغلین فعالیت های قبل از بافت: که شامل طراحان، نقاشان، استاد كاران و... می شوند.
2-1- شاغلین فعالیت های بعد از بافت: که كارگران و متخصصان بخش بافت و تكمیل، تجار، صادركنندگان، بازاریابان و... می شوند.
2- تثبیت جمعیت روستایی: تثبیت بخشی از جمعیت روستایی و عشایری كشور و جلوگیری از مهاجرت آنان و ایفای نقش مكمل شغلی در كنار شغل های زراعت، دامداری و باغبانی در روستاها و بالا رفتن درآمد روستاییان و نهایتاً پركردن اوقات فراغت و بیكاری از ابعاد برجسته اجتماعی این عنصر محسوب می شود.

جایگاه اقتصادی فرش دستباف ایران

درآمد های ناشی از صنعت فرش در اقتصاد کشور نقش بسیار پررنگی داشته و توجه به آن بسیار حائز اهمیت است چرا که طبق بررسی‌های صورت گرفته  ارزش افزوده این صنعت حدود 65 % است که با افزایش حجم تولید به میزان تولید ناخالص ملی کشور می‌افزاید. از طرف دیگر فرآورده‌های این صنعت بزرگترین رقم صادرات غیرنفتی را تشکیل می‌دهند که همه ساله به کمک این کالا بخشی از کسری موازنه پرداخت‌های بازرگانی جبران شده و مقدار قابل توجهی ارز عاید کشور می‌شود. در واقع به جرئت می توان گفت كه هیچ كالایی غیر از نفت این چنین برای کشور ارز آور نیست به ویژه در شرایط تحریم های ظالمانه اقتصادی این کالای فرهنگی می تواند به ارزآوری کشور کمک کند.

تهدیدها و فرصت های اقتصادی صنعت فرش

صادرات فرش چندان کار آسانی نیست عواملی مثل افزایش رقبا، سوءاستفاده از طرح های ایرانی توسط برخی از کشورها، ناهماهنگی تولید با نظام عرضه و تقاضا، عدم تبلیغات صحیح و بازاریابی بهینه، بحران های جهانی اقتصاد و پذیرش این مهم که فرش دستباف کالای لوکس است و هزینه کردن برای این کالا در شرایط اقتصادی فعلی بی معناست، استفاده از مواد اولیه نامرغوب و عدم تنوع طرح و نقشه و در نهایت فقدان حمایت مالی و معنوی کافی از بافندگان چالش های فراروی بازار فروش فرش است.

راهکارهای حمایتگرانه و مسکن هایی نظیر حمایت دولتی، خلاقیت در طرح و ثبت ملی آنها، برگزاری جشنواره های فرش و تجلیل ارز فعالان این عرصه و مشتری مداری می تواند این بازار آشفته را سامان دهد البته آموزش و انتقال تجربه در قالب رشته های علمی و تخصصی هنرستان ها و دانشگاه ها نیز می تواند به عنوان سرمایه مادی و معنوی در عرصه حفظ و فروش قالیبافی مورد توجه قرار گیرد؛ به هر ترتیب حفظ فرهنگ سرزمین مادری یکی از مهمترین وظایف ساکنان هر سرزمین است و فرش تابلوی مجسم و زیبایی است که می توان به حفظ و انتقال این مهم به سایر ملل و اقوام کمک نماید.

محمدحسین زارعی