سند برزمین مانده گیاهان دارویی و طب سنتی

کشمکش میان طب نوین و طب سنتی موضوعی دیرینه است که سبب شده بسیاری از اسناد و قوانین حمایتی از طب سنتی در میان هیاهوهای غیرواقعی گم شود، گمشده ای که علیرغم همه بی مهری ها، اعتمادی به قدمت 3هزار سال در میان مردم دارد.

سند برزمین مانده گیاهان دارویی و طب سنتی

خبرگزاری حکیم نیوز: شاید برای شما هم بارها پیش آمده باشد که وقتی بیمار می شوید، اطرافیان شما را به انجام نسخه های درمانی گیاهی و سنتی دعوت می کنند و می خواهند تا حد امکان با درمان ارگانیک خوددرمانی کنید. برخی اما معتقدند طب گیاهی و سنتی چندان پاسخگو نیست چرا که اگر این طب پاسخگوی نیاز بشر بود طب نوین به نفی و رد آن منجر نمی شد. علیرغم همه این کشمکش ها اما شاید برای شما جالب باشد که بدانید طب سنتی نه تنها در ایران و شرق آسیا که در کشورهای اروپایی نیز به این طب به عنوان یک ظرفیت نگاه می شود.  بر اساس اعلام رسمی سازمان بهداشت جهانی تا سال 2018 میزان تجویز دارو‌های گیاهی در آلمان ۷۷درصد، در بلژیک و فرانسه ۷۵درصد و در انگلستان ۷۴درصد است.  علاوه براینکه در بسیاری از کشورها همچون هند، چین، آفریقای شمالی و... طب سنتی به شکل ویژه ای به طب سنتی پرداخته اند بطوری که حتی این دانش بومی خود را به دیگر کشورهای جهان نیز صادر کرده اند. در بعد اقتصادی نیز بسیاری از کشورها حساب ویژه ای روی بحث طب سنتی و گیاهان دارویی خود باز کرده اند. بطوری که میزان تولید و مصرف گیاهان دارویی در جهان از ۱۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۲ به ۱۲۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۷ رسیده است و طبق پیش بینی سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۵۰ به ۵۰۰۰ میلیارد دلار خواهد رسید. در این میان اما ایران علیرغم داشتن طب سنتی با قدمت 3 هزار ساله و داشتن تنوع گونه ای 8000 هزار گونه که حدودا دوبرابر تنوع گونه ای اروپا و آمریکا است صرفاً درآمد ۴۴۰ میلیون دلاری یعنی 4/0 درصد (کمتر از یک درصد) از کل سهم تجارت جهانی در حوزه گیاهان دارویی را به خود اختصاص داده است. علاوه براینکه به اذعان فعالان حوزه گیاهان دارویی با وجود ۲۵۰۰ گونه گیاه دارویی در ایران تنها روی ۱۷۰ نوع داروی گیاهی سرمایه‌گذاری شده است.

تصویب سندی بدون پشتوانه اجرایی

در آخرین اقدام نیز شورای عالی انقلاب فرهنگی اقدام به تصویب مصوبه «سند ملي گياهان دارویی و طب سنتي» با استناد به قسمت الف بند 5-1 فصل پنجم نقشه جامع علمي كشور در تاريخ 25/4/1392 کرد. در این سند با تاکید براینکه سـرزمین ایران کشـوری ممتاز و با رتبه بالا از نظر غنای گیاهی و تنوع زیسـتی و دارای 11 اقلیـم از 13 اقلیـم شـناخته شـده جهانی اسـت تاکید شده:  در اكثـر كشـورهاي توسـعه‏ يافته، طـب سـنتی در ابعـاد مختلـف تحـت حمايت دولـت قرار گرفتـه و سـهم خوبي از تأمين سلامت مردم را در سيسـتم سلامت كشـور به عهـده گرفته اسـت،  بـا توجـه بـه افزايش حجم تجـارت جهاني گياهـان دارويـي و فرآورده هاي آن، پیشـینه غنی ایـران در طـب سـنتی و نیـز اين‏كه در نقشـه جامع علمي كشـور، گياهان دارويـي در اولويت الـف حـوزه علـوم پايه و كاربـردي و طب سـنتي در اولويت ب حوزه سلامت قـرار گرفته اند، بديهـي اسـت بـراي هدايـت حركـت احياء و توسـعه گياهـان دارويي و طب سـنتي ايـران بااسـتفاده بهينـه از تمامـي منابع ملي، داشـتن يك سـند علمي كـه به همه نـكات الزم توجه كافـی مبذول داشـته باشـد امري واجـب و اجتناب ناپذير اسـت.

در این سند با هدف تحقق چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران در افق ۱۴۰۴ هجری شمسی بخش گیاهان دارویی و طب سنتی بر موضوعاتی همچون اهتمام به مدیریت دانش در بخش گیاهان دارویی و طب سنتی، خوداتکایی، اشتغال زایی و استفاده حداکثری از توان داخلی، تخصص­ گرایی و اجتناب از نسخه ­پردازی عامیانه و اجتناب از خرافات و خرافات زدگی در طب سنتی و گیاهان دارویی، حفظ ذخایر ژنتیکی گیاهان دارویی بومی و انحصاری کشور، کاربردی سازی آموزش های طب سنتی در رشته های مختلف گروه پزشکی و دامپزشکی و استفاده از کم عارضه ترین روش ها در درمان های گیاهی و طب سنتی تاکید شده است.

با چنین مقدماتی در این سند کسب سهم ۲۰ درصد ارزش بازار داروی کشور،  کسب سهم ۲۰ درصد ارزش بازار داروی حوزه دامپزشکی کشور توسط محصولات تأیید شده مبتنی بر داروهای گیاهی و محصولات طبیعی، افزایش صادرات گیاهان دارویی و فراورده های دارویی گیاهی و فراورده های گیاهی برای حضور در بین ۱۰ کشور اول جهان، کسب ۳ درصد سهم تولید علم حوزه گیاهان دارویی و فراورده های دارویی گیاهی در عرصه جهانی،  کـسب ۱ درصـد سهم ثبـت اختـراع جهانی در حـوزه گیاهان دارویـی و فراورده های آن و... هدفگذاری شده است. در این میان اما اگر بنا باشد قضاوتی برعملکرد حوزه های مخاطب این سند صورت بگیرد نمیتوان به پاسخ مقبولی رسید.

 

رتبه پنجم طب سنتی ایران در جهان

آنگونه که فاطمه محمد بیگی سخنگوی فراکسیون طب سنتی مجلس می گوید: محدودیت‌های قانونی، عدم وجود قوانین لازم و یا نواقص قانونی در حوزه طب سنتی عامل نابسامانی و رها شدگی این حوزه است.

به گفته وی، علی رغم اینکه 2 سال از ایجاد فرآیند اکادمیکی و تشکیل دانشکده‌های طب سنتی، احداث سلامتکده و تربیت نیروهای متخصص پزشکی درحوزه طب سنتی و داروسازی سنتی گذشته شاهد نوعی کم توجهی در ساماندهی این طب ارزشمند ایرانی هستیم.

 این نماینده مجلس خاطرنشان می کند: ایران در جایگاه پنجم تولید علم طب سنتی و گیاهان دارویی در دنیا قرار دارد، این دستاورد هم پس از سالها پژوهش در دانشگاه ها و تربیت متخصص طب سنتی به دست آمده است اما متاسفانه کمتر به اطلاع مردم رسانده شده است.  

دبیر کمیسیون بهداشت و درمان مجلس بر لزوم ساماندهی متولیان امر در حوزه طب سنتی تاکید می کند و ادامه می دهد: لزوم توجه به طب سنتی در اسناد بالادستی همانند بند (چ) ماده 74 قانون برنامه ششم توسعه و بند 12 سیاست‌های کلی سلامت ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری نیز مورد تاکید قرار گرفته اما متاسفانه در برنامه های مجلس و دولت جایگاه اجرای این سیاست ها دیده نشده است.

اقبال ایرانیان به طب سنتی و بهره گیری از داروهای گیاهی با توجه به اقلیم خاص ایران سبب شده تا بسیاری از شهرهای ایران مهد گیاهان بومی دارویی باشند. مسئولان و تصمیم گیرندگان نظام نیز به طور ویژه به این حوزه توجه کرده و در تصویب اسناد بالادستی برنامه ریزی های خوبی داشته اند، اما اینکه این اسناد تا چه اندازه اجرایی شده موضوعی است که جواب قابل قبولی برای آن وجود ندارد.