قالی نایین، ظریف اما زیبا و دلنواز

کیفیت بالا و ظرافت قالی نایین آن را کالایی جهانی کرده است، استفاده از پشم و کرک خالص و بالاتر از استاندارد پشمی که در قالی سایر نقاط ایران استفاده می شود، قالی های نایین را متمایز کرده است

قالی نایین، ظریف اما زیبا و دلنواز

حکیم نیوز: درست داخل چهارصفه قدیمی، صدای کوبیدن شانه به زلف تارهای قالی و خنده ریز دختربچه هایی که رج روی رج می گذارند تا زودتر به رج آخر برسند، حکایت روزهایی است که هر خانه در نائین، میزبان دار قالی بود و ملاک هنر دخترها، برای زن زندگی بودن، نقشه خوانی و بافت ظریف به شمار می رفت. این روزها کمتر خانه ای در نائین است که دار قالی در آن وجود نداشته باشد و هنوز چله کشی و دار سازی ، یکی از مشاغلی است که می توان سراغش را در این شهر گرفت.

ریز، ظریف و زیبا

در سال های 1296 تا 1307 و درست در زمانی که بازار کار و کاسبی کساد بود شخصی به نام میرزا جلال خان پیرزاده برای حمایت از دانش آموزانی که پس از پایان تحصیل به علت نبود بازار اشتغال کافی قادر به تامین معاش زندگانی خود و خانواده شان نبودند، با هزینه خود کلاس های قالی بافی را دایر و از استادان قالی بافی نایینی برای آموزش استفاده کرد، بعد از دوسال اولین کارگاه قالیبافی حرفه ای در نایین علم شد.

کمی بعد حاج ملا قاسم صادقی کارگاه قالی بافی دیگری در محله چهل دختران نایین دایر کرد، در این کارگاه استادان زبردست بافت فرش، با الهام از طبیعت کویر و فرهنگ غنی منطقه و همچنین با الهام از طرح های دوران صفوی دست به تولید قالی هایی با طرح های جدید و بی نظیر زد، این قالی ها خیلی زود خودشان را در دل مردم جا دادند.

نایینی ها که به ریسیدن کلاف های ریز برای عبابافی با پشم شتر شهره بودند، از این هنر در قالیبافی بهره بردند و گره های ریز را جایگیزین گره های درشت کردند آنها به گونه ای گره بر گره می زدند که در هر اینچ 2222 گره به دست می آمد، در مدت زمان کوتاهی قالیچه هایی تهیه شد که از لحاظ ریز بافتی تا آن زمان در ایران نظیر نداشت، از طرفی ورود و تجارت فرش نایین در تهران از سال ۱۳۱۸هجری، در پیشبرد هنر فرشبافی این منطقه بسیار مؤثر واقع و باعث شهرت هر چه بیشتر قالی نایین شد. قالیبافی حالا جزو لاینفک زندگی مردم شده است و تقریبا همه اعضاء یک خانه دستی در این هنر دارند. 

غلط بافی ممنوع

کیفیت بالا و ظرافت قالی نایین آن را کالایی جهانی کرده است، استفاده از پشم و کرک خالص و بالاتر از استاندارد پشمی که در قالی سایر نقاط ایران استفاده می شود، قالی های نایین را متمایز کرده است، در ساختار این فرش دو پود استفاده می شود و به همین علت علاوه بر ظرافت از میزان دقت بالایی برخوردار است به طوری که نقایص بافت مانند کجی ، سره، نزدن پود ، دو دست شدن، چند رنگی و غلط بافی در آنها بسیار کم دیده می شود.
فرشهای نائین با گره سنه بافته می شوند و تعداد آنها از سیصد هزار تا یک میلیون گره در هر متر مربع تغییر می کند. در نایین، برخلاف فرش هایی که به عنوان فرش تزیینی بافته می شوند و عموما ظرافت خاصی دارند، فرشهایی که برای مصرف خود خانواده ها به کار می رود ساختاری محکم و پرزهایی بلند و با دوام بیشتر دارد.

هزار نقش پر رنگ و لعاب

هویت فرش نایین به استفاده از رنگ های طبیعی و گیاهی است، خُم های رنگرزی و استادهای رنگرز ماهر ترکیبی سحرانگیز در قالی نایین ساخته است و به راحتی می توان فرش نایین را از سایر فرش های ایرانی متمایز کرد، هویت رنگی روشن و مات با نقوش متراکم و پر از پیچ های سنتی آرزوی بلند بالای مردمان کویر را به تصویر می کشد که آب و آبادانی برایشان از هر چیز دیگری مهم تر است.

به همان میزان که رنگ ها در فرش نایین چشم نواز هستند طرح ها و نقشه ها نیز دست به دست رنگ ها داده اند تا جلوه قالی و قالیچه های نایینی را دو چندان کنند، طرح های شناخته شده و بی نظیر شاه عباسی ، لچک ترنج با استفاده از ترکیبات اسلیمی و ختایی نقوشی است که با سنتی ترین طرح های ایرانی در ارتباط است علاوه بر آن نقش گنبد (سقفی) ،حاج خانمی ،درختی ،قابی ،محرابی ،محرمات ، افشان ، لچک ترنج و کتیبه ایی و تاریخی پرکابردترین نقشه هایی است که در دست زنان قالیباف گره بر گره می شود.

تولیدکنندگان فرش نایین در چند سال اخیر تولید و تهیه  فرش های کناره ، دایره ، شش گوش و هشت گوش را نیز آغاز کردند تا محصولات متنوع تری به بازار ارائه کنند. نکته قابل توجه این است که در همه این طرح ها ظرافت و پرکاری قلم طراحان نائینی ، روح و هویت خاص فرش های نائین حفظ شده است. در بافت فرش نایین شمایلگری یا چهره نگاری جایگاهی ندارد یکی از دلایلی که این طرح مورد استفاده در قالی نایین نیست نیاز به تنوع رنگ است و محدودیت رنگ این قالی ها سبب شده تا هیچ بافنده ای به سراغ تصویر کردن نقش آدم ها روی قالیچه ها نرود.

بازارهایی که مهمان قالی نایین‌اند

تولیدکنندگان فرش دستباف نایین این روزها فراتر از کارگاه های کوچک قالیبافی و قالیبافان خانگی فعالیت می کنند، آنها برای استفاده از نیروی کار ارزان قیمت نسبت به آموزش این هنر، در سایر نقاط کشور اقدام کرده اند و مرزهای قالیبافی نایینی فراتر از زیر آسمان آبی کویر رفته است. بازار فرش نایین این روزها از نظر جایگاه حال و روز خوبی دارد، اما به دلیل تولید انبوه فرش به این سبک، عرضه این کالا بیشتر از تقاضاست و برای حفظ شأن و جایگاه این محصول می بایست نسبت به صادارت آن به خارج از کشور اقدام کرد.