معماری ایرانی؛ عظمت یک فرهنگ معناگرا

معمار می دانسته تنوع رنگی باب طبع موذیان نیست و از آن به طور چند وجهی و چند منظوره برای بهبود سلامت ساکنان فضاها استفاده کرده است

معماری ایرانی؛ عظمت یک فرهنگ معناگرا

حکیم نیوز: معماری در هر جغرافیا نماد تمدّنی و کالبد فیزیکی فرهنگ جامعه است. ابن خلدون در مقدمه مبسوط خود می گوید فرهنگ جامعه ملهم از تعالیم وحیانی پیامبر، مدینه را ساخت. اما طی پنجاه سال کم کم روح فرهنگی، جای خود را به مظاهر تمدّنی داد و کاخ های اموی اگر چه به دلیل عداوت حاکمانش از دین تهی بود؛ اما جبروت یک تمدّن بزرگ را به رخ رومی ها، چینی ها، هندی ها و سایر مُدُن بزرگ هم عصر خود می کشید.

در ترکیب بندی بصری که از آن در معماری نیز بهره می گیرند، هر رنگ و خط و بافتی دارای بار روانشناختی و اثر وضعی بر ساکنان و مشاهده کنندگان بناست. پیشرفت هر بوم در عرصه معماری مرهون این است که علاوه بر تکنیک های مهندسی، از ابعاد مختلف و لایه های معنایی متنوع بر مخاطب و ساکنان ابنیه اثرگذار باشد. از این جهت معماری ایرانی یکی از پیچیده ترین و جذاب ترین معماری های جهان به شمار می رود.

نقش معماری در سلامت ساکنان بنا

بکارگیری شیشه های رنگی علاوه بر ایجاد فضای با نشاط و چشم نواز از ورود حشرات مضر به بیت جلوگیری می کند. در گذشته معمار می دانسته تنوع رنگی، باب طبع حشرات موذی نیست و از آن به طور چند وجهی و چند منظوره برای بهبود سلامت فضاها استفاده کرده است. امکان توسعه و محدود سازی دریچه های هوایی و پنجره ها متناسب با فصول مختلف، تهویه مناسب را به معماری ایرانی افزوده است.

 تنظیم دقیق نور و تعبیه نورگیرهای متنوع، علاوه بر کمک به تأمین ویتامینه بدن و اثرات مثبت زیستی، احساس فراخی و انبساط روانی را برای انسان به همراه دارد. این ویژگی نیز به بهترین شکل ممکن در معماری ما دیده می شود. همچنین عدم بکار گیری افراطی از خطوط عمودی و افقی و حجم مکعب که عارضه آن را در معماری عصر مدرن می بینیم، از ایجاد اختلالات روانی مثل افسردگی، کسالت های ذهنی و خلسه های هیپنوتیکی خفیف جلوگیری می کند. 

معماری و معنویت

خطوط در معماری سقف ها، دیوارها، طاق ها و پنجره ها با انحنای چشم نوازی در یک نقطه صعودی بهم تلاقی می کنند. اثر چنین ترکیب بندی هدایت ناخوداگاه چشم به سمت بالاست و این یعنی یادآوری طهارت و معنویت وسیع آسمانی برای مشاهده کننده که به طور ناخودآگاه در ایجاد احساسات معنوی اثر زیادی خواهد داشت.

معماری و حضور اجتماعی خانواده محور

شبستان، جمع خانه، ایوان و اتاق های ویژه دورهمی های خانوادگی و گعده های خویشاوندی، جزو لاینفک معماری ایرانی است. زندگی در چنین فضایی با برخورداری از ظرفیت جمع نشینی به طور تدریجی می تواند از افراد شخصیت های برون گرا و جمع محور ساخته و منجر به بلوغ اجتماعی شود.

معماری و بنای عفیفانه

در معماری غربی اصل بر عریانی و عیان بودن هر چه بیشتر فضاست. عقب ماندگی غرب در این حوزه سبب شده تا با خلط معناگرایانه، برداشتن حریم ابنیه را به مثابه امکانی برای ایجاد فراخی تلقی کند. اما در معماری ایرانی -اسلامی ابزارهای پیچیده ای از جنس رنگ، خط، بافت، دریچه و مدخل برای ایجاد وسعت در فضا وجود دارد. از این رو ابنیه، ضمن در نظر گرفتن فضاهای عفیفانه چون مطبخ محصور و اندرونی، امنیت و حیای لازم برای اهل خود تأمین می کند.