هزینه یک تصور غلط

میانگین استاندارد جهانی، سزارین در سال 2014، حدود 5/18 درصد است که بخش مهمی از آن عمل‌های اورژانسی است، اما کشور ما بعد از برزیل رتبه دوم عمل سزارین را دارد

هزینه یک تصور غلط

حکیم نیوز: داشتن نسل سالم یکی از مهم‌ترین مؤلفه های جوامعی است که نیروی کار و آینده آنان به داشتن نسل جوان وابسته است از همین رو آنها، نیازمند یک جامعه پویا و کارآمد در جهت پیشبرد اهداف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی هستند.

انجام زایمان یکی از حساس‌ترین و مهمترین خدمات نظام بهداشتی_درمانی تمام جوامع است و چون هر خدمتی باید به شکل مناسب،کم هزینه و همراه با حداقل عوارض جسمی- روانی صورت گیرد، سزارین نیز به عنوان یکی از روش‌های زایمان از این قاعده مستثنی نیست. حداکثر میزان قابل قبول زایمان سزارین برای این که بهترین نتایج را برای مادر و فرزندش داشته باشد بین پنج تا پانزده درصد تخمین زده شده‌است.

سزارین در ماشین زمان

مطالعه تحولات جمعیتی در ایران حاکی از کاهش رشد جمعیت و نرخ باروری کل است، به گونه ای که میزان باروری کل برای هر زن در کل کشور از 8/6 فرزند، به 8/1 فرزند در سال 1393 کاهش یافته است. کاهش باروری بعد از چند دهه متوالی، جامعه را با مشکل جمعیتی مواجه خواهد ساخت.

تحولات سطوح باروري چه در ايران و چه در ساير كشورهاي جهان نشان داده است كه كاهش زاد و ولد در سطح دو فرزند متوقف نخواهد شد و در صورت عدم تغییر رویه، روند كاهشي به سطح باروری پایین (کمتر از سطح جانشینی1/2 فرزند) و بسیار پایین (کمتر از میزان باروری کل1/3 فرزند) ادامه خواهد یافت، پیش‌بینی شده تداوم میزان باروری کل زیر سطح جانشینی، از سال 1425 کشور را با رشد منفی جمعیت مواجه نماید.

 در شرایط کنونی الگوی کاهش باروری، کوچک شدن بعد خانوار، کم فرزندی و حتی تک فرزندی تقريبا در بیشتر نقاط کشور فراگیر شده است.

مثلث انتخاب سزارین؛ فرهنگ، دولت و مادر

ازعوامل مؤثر در این وضعیت، ایجاد زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و از جمله سیاست مستقیم دولت در زمین های کنترل موالید در دهه‌های پیشین و ضعف در پاره ای از شاخص های برنامه های سلامت مادران را می توان نام برد. روش زایمان، به عنوان یکی از شاخص های بررسی عملکرد برنامه های سلامت مادران محسوب می‌شود و افزایش نرخ سزارین به ویژه افزایش سزارین های غیرضروری، نشان دهنده عملکرد نامناسب در نظام سلامت کشور است که بر ساختار جمعیتی کشور نیز تأثیرگذار بوده است، سزارین در کاهش نرخ باروری کشور تأثیرگذار است و به دلیل عوارض ناشی از آن، مانع تولد نوزادان بعدی و کاهش تعدد فرزندآوری می گردد.

 نظر به سیاست‌های کلی افزایش جمعیت، لازم است میزان سزارین و مداخلات زایمانی به شکل معقول و سنجیده‌ای کاهش یابد؛ زیرا زایمان‌های سزارین با طولانی نمودن زمان حاملگی بعدی، افزایش احتمال نازایی ثانویه و نیز انجام سزارین تکراری به موجب شرایط بیمارستانی در ایران ادامه کاهش نرخ باروری را تشدید می‌کند. به بیان دیگر، سزارین نوعی رفتار تکمیلی در برنامه تنظیم خانواده و کاهنده نرخ باروری کل است. از سوی دیگر برخلاف تصور عموم افراد، سلامت مادر در سزارین، بیشتر در معرض خطر قرار می‌گیرد. امروزه در کشورهای پیشرفته، زایمان طبیعی را یک موفقیت بزرگ برای زنان می‌دانند و سزارین انتخابی را یک شکست می‌شمارند.

پیشتازی مادران ایرانی در سزارین

افزایش بی‌رویه سزارین و رویکرد روزافزون مادران به انجام سزارین‌های انتخابی، علی رغم عوارض معطوف به سلامت مادر و جنین و کاهش نرخ زایمان طبیعی در سال‌های اخیر، سزارین را به یک معضل کشوری بدل نموده و به عنوان نوعی رفتار تکمیلی در برنامه تنظیم خانواده، موجب کاهش نرخ باروری کل و اغلب مانع تولد نوزادان سوم و بیشتر و نیز موجب کاهش تعدد فرزندآوری شده است. این مطالعه، با اذعان به تأثیر سزارین در ابعاد مختلف به ویژه ساختار جمعیتی کشور، با مرور بر آمارها و مطالعات پیشین در سه دهه ی اخیر، درصدد بررسی علل سزارین و چالش‌های پیش روی زایمان طبیعی به منظور ارائه راهبردهای مدیریت سلامت جمعیت است. نتایج مطالعه نشان می‌دهد پرتکرارترین علل مطرح شده در مقالات علمی و پزشکی موجود، برای انجام سزارین عبارتند از: سزارین قبلی، ترس از درد زایمان طبیعی، نگرش منفی به زایمان طبیعی و نگرش مثبت به سزارین و دلایل پزشکی.

 این علل در محورهای اقتصادی- اجتماعی، فرهنگی، شناختی، روان شناختی، پزشکی، حقوقی- قانونی و درمانی- بهداشتی تفکیک می‌شود. نتایج این مطالعه سیستماتیک، بر ضرورت واکاوی علمی مسئله سزارین در تحقیقات بین رشته ای و نیز ورود حوزه ی علوم انسانی جهت تبیین علل فرهنگی_اجتماعی آن و نیز تنوع بخشی به روش های تحقیقاتی و بهره مندی از مطالعات کیفی برای بازشناسی علل فزونی سزارین تأکید می‌کند.

غرب، و سیاست خانواده محور

در کشورهای اروپایی پیشرفته از جمله هلند، سوئیس، اتریش و بلژیک که در رتبه های عالی علم و تکنولوژی در دنیا قرار دارند، بسترسازی ها به گونه ای صورت گرفته است که مادران بتوانند فرزندان خود را به صورت طبیعی به دنیا آورند، و متخصصان زنان و زایمان در این کشورها مادرها را به انتخاب شیوه زایمان طبیعی تشویق می کنند.

دولت کشورهای اروپایی با تاکید بر اصول جمعیتی و خانواده از مادران حمایت کرده و خدمات بهداشتی و درمانی را برای ایشان به نحواحسن فراهم می‌کنند. این در حالی است که در ایران و با توجه به نگرش برون زای دولت ها به کشورهای غربی چنین اقداماتی تنها بر روی کاغذ تجویز شده و به مرحله عمل نمی رسند.

جدایی مسیر افزایش جمعیت از سزارین

میانگین استاندارد جهانی، سزارین در سال 2014، حدود 5/18 درصد است که بخش مهمی از آن عمل‌های اورژانسی است، اما کشور ما بعد از برزیل رتبه دوم عمل سزارین را دارد و میزان این جراحی در سال 96 به 50 درصد رسید. این آمار نشان می‌دهد که نوزاد از بدو تولد با عوارض ناخواسته نظیر صدمه دیدن بدن، تنگی نفس، و غیره مواجه می‌شود که این عوارض دامن گیر خود مادر هم شده و او را درگیر کمردرد، خون ریزی، بی‌قراری، سرگیجه می‌کند و نهایتا در برخی موارد موجب نازایی دائم می‌شود؛ علاوه بر آن، هزینه های چندین میلیونی که مادر متحمل و بار اقتصادی آن موجب عدم رقبت به فرزندآوری مجدد می‌شود.

برخلاف باور رایج که سزارین راه حل ساده ای برای بچه دار شدن می دانند، میزان مرگ و میر ناشی از سزارین سه برابر زایمان طبیعی است. این نکته و سایر نکات ذکر شده از علت‌های کاهش جمعیت در ایران است و مصداق بارز برای این جمله است "سزارین، دشمن جمعیت". درست است که با اجرای طرح تحول سلامت در سال 1394، میزان این عمل به طور میانگین 10 درصد کاهش پیدا کرده است و به گفته رییس اداره مامایی قرار است طی 10 سال به 30 درصد برسد اما همچنان راه زیادی تا رسیدن به نرخ جهانی داریم و باید به این باور برسیم که مسیر افزایش جمعیت قطعاً از ترویج عمل سزارین جداست.